O tym, że jest to najważniejszy element konstrukcyjny pojazdu chyba nie trzeba nikogo przekonywać. Od sprawności układu hamulcowego zależy bezpieczeństwo nasze i pasażerów prowadzonego przez nas pojazdu, jak i innych użytkowników dróg. Dlatego warto raz na jakiś czas samemu zweryfikować stan układu hamulcowego i w przypadku stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości zlecić naprawę specjalistom.

Konstrukcyjnie układy hamulcowe pojazdów nie zmieniają się już od dziesiątków lat. Jeszcze nie tak dawno w samochodzie spotkać można było dwa typy układów hamulcowych, bębnowy i tarczowy, jednak z racji wielu niedoskonałości tego pierwszego stopniowo się od niego odchodzi na rzecz hamulców tarczowych (http://autotesty.net.pl/zwykly/hamulec-tarczowy-i-bebnowy).

Konstrukcyjnie hamulce tarczowe i bębnowe znacznie się różnią, jednak zasada ich działania jest zawsze taka sama – zamiana energii kinetycznej rozpędzonego pojazdu (i obracających się kół) na energię cieplną elementów układu hamulcowego (tarcze, klocki hamulcowe, okładziny hamulcowe, bębny) poprzez tarcie.

Układ hamulcowy pojazdu najczęściej składa się z:

• elementów ciernych znajdujących się przy kołach (klocki hamulcowe osadzone w zaciskach hamulcowych oraz tarcze hamulcowe przymocowane na stałe do piasty koła);
• zacisków hamulcowych, w których zamocowane są klocki hamulcowe. Zacisk hamulcowy obejmuje z obu stron tarczę hamulcową;
• sieci obwodowej, w której krąży płyn hamulcowy (nieściśliwa higroskopijna ciecz, która pod wpływem ciśnienia w obwodzie hamulcowym napiera na cylinderek zacisku hamulcowego powodując tym samym dociskanie klocków hamulcowych do tarczy i hamowanie);
• korektor rozkładu siły hamowania – element układu hamulcowego, który równomiernie rozdziela siłę hamowania pomiędzy obwody układu hamulcowego za pomocą krążącego w nim płynu hamulcowego. Układ hamulcowy pojazdu ma charakter dwuobwodowy, tzn. koło lewe tylne i prawe przednie zasilane są z jednego układu, koło prawe tylne i lewe przednie maja oddzielną sieć. Oba obwody zasilane są z tego samego korektora, dzięki czemu ciśnienie działające na elementy cierne układu zawsze jest takie samo przy każdym kole;
• Pompa hamulcowa wytwarzająca równomierne ciśnienie w układzie hamulcowym;
• Pedał hamulca działający na tzw. główny cylinder hamulcowy (master cylinder) wypełniony płynem hamulcowym (nieściśliwym), który w połączeniu z pompą hamulcową wytwarza ciśnienie hydrauliczne, które wywiera nacisk na cylinderki w zaciskach hamulcowych, powodując dociskanie klocków do tarcz i hamowanie.

Współczesne hydrauliczne układy hamulcowe najczęściej działają na zasadzie prasy hydraulicznej, wykorzystującej prawo Pascala. Prasa hydrauliczna to powszechnie stosowane urządzenie służące do zwielokrotniania siły nacisku na elementy robocze układu poprzez wykorzystanie zjawiska stałości ciśnienia w zamkniętym układzie hydraulicznym. Prasa hydrauliczna ma postać połączonych ze sobą cylindrów o różnej średnicy (cylinder roboczy ma większą średnicę), które wypełnione są nieściśliwą cieczą (np. płynem hamulcowym). Nacisk wywierany na tłok cylindra głównego (np. poprzez nacisk stopy kierowcy na pedał hamulca) sprawia, że w układzie zamkniętym powstaje ciśnienie równomiernie działające na wszystkie ściany cylindra, w tym na tłok cylindra roboczego. Zwielokrotniając powierzchnię tłoka roboczego w stosunku do tłoka głównego, zwielokrotniamy (proporcjonalnie) siłę, jaka jest wywierana na ten tłok przez ciecz zamkniętą w układzie. Zależność tę powszechnie wykorzystuje się w układach hamulcowych pojazdów, w których siłę nacisku stopy kierowcy na pedał hamulca zwielokrotnia się na klockach hamulcowych w zacisku hamulcowym poprzez prasę hydrauliczną.

Układ hamulcowy i jego sprawność

Układ hamulcowy, mimo, że zasada jego działania jest stosunkowo prosta i niezbyt zaawansowana technicznie, bardzo często nie działa prawidłowo. Przyczyny bywają różne, jednak najczęściej problemy generowane są nie przez elementy centralne układu (pompa, rozdzielacz, przewody), ale przez niekorzystne warunki robocze panujące w elementach roboczych układu, czyli bezpośrednio przy kołach. Zacisk hamulcowy oraz klocki i tarcze hamulcowe działają w bardzo trudnych warunkach (wysokie temperatury, wilgotność, bród) i dlatego utrzymanie ich w prawidłowej kondycji jest newralgicznym punktem prawidłowego działania całego układu hamulcowego. Dlatego warto raz na jakiś czas, przy okazji wymiany klocków hamulcowych, poprosić mechanika o zadbanie o prawidłowy stan zacisków (nasmarowanie specjalnym smarem przeznaczonym do zacisków newralgicznych jego punktów, czyli prowadnic i tłoczków). Tym sposobem zapewnimy sobie spokój na kolejnych kilkanaście – kilkadziesiąt tysięcy kilometrów.